KM & LIS مدیریت دانش و کتابداری

سال نوِ، خانه نو

Maryam — Fri, 16 Mar 2007 06:58:00 GMT

اینقدر از خوبی های وردپرس در گوش ما خواندند و اونقدر پرشین بلاگ ما را با تاخیر در روزآمدیش اذیت کرد که بالاخره راضی شدیم و چند روز مانده به سال نو از پرشین بلاگ اسباب کشی کردیم. از این ببعد تشریف بیارید اینجا. حیف که آقا احسان اونهمه زحمت خونه تکونی اینجا رو کشید. کاش زودتر رفته بودم.

در سایه ایزد تبارک

عید همگی بود مبارک

اولين کنفرانس ملی مديريت دانش

Maryam — Wed, 14 Mar 2007 01:35:00 GMT

اولین کنفرانس ملی مدیریت دانش در تاریخ ۱۳ الی ۱۴ شهریور ماه در تهران برگزار میشود.

حضور کتابداران در این کنفرانس میتواند به نقش آنان در مدیریت دانش عینیت بیشتری بخشیده و به توانایی های علمی آنان مهر تایید بزند. حضور در کنفرانسهایی که ماهیت چند رشته ای دارد کتابداران را بیشتر به جامعه می شناساند. حضور کتابداران در کنفرانسها متاسفانه به کنفرانسهای خاص کتابداری محدود شده است و کمتر شاهد حضور آنان در کنفرانسهای غیرکتابداری و عمومی تر بوده ایم. نکته ای که در اینجا قابل ذکر است، استفاده از واژگان و مفاهیم قابل درک برای غیر کتابداران و بعبارت بهتر واژگانی که نزد اصحاب مدیریت دانش شناخته شده ترند است. مثلا غیرکتابداران ممکن است با مفاهیمی مثل رده بندی و سازماندهی آشنایی نداشته باشند اما تاکسونومی و مدیریت اطلاعات در ادبیات مدیریت دانش واژه هایی شناخته شده اند. یادم است مصاحبه ای با خانم کتابداری که مدیر دانش سازمانشان شده بود داشتم. ایشان هم بر اینکه کتابداران باید از لاک خود بیرون آمده و با حرفه های مختلف با زبان خودشان صحبت کنند تاکید میکردند و تعریف میکردند که روزی کتابداری برای مصاحبه شغلی به سازمانشان آمده بود و روز مصاحبه ایشان هم حضور داشتند. بعد از اتمام مصاحبه از ایشان میپرسند چیزی از حرفهای این خانم دستگیرتان شد؟ و البته ایشان هم چون کتابدار بودند متوجه حرفهای مصاحبه شونده که توانایی های خود را با ادبیات کتابدارانه بیان نموده بودند شده بودند.

ایمیلهایی در اهمیت شرکت کتابداران در کنفرانس مدیریت دانش به گروه بحث ارسال شد. آقای علیرضا انتهایی حق مطلب را ادا کرده و نوشته اند:

هيچ ترديدي نيست كه مديريت دانش از حوزه تجارت و اقتصاد بوجود آمده و توسعه پيدا كرده است و دليل آن وجود رقابت شديد موجود در بازارهاي تجاري امروز و تلاش براي بقاء در اين بازارهاست. از اين رو اقتصاد امروز را اقتصاد دانش محور مي دانند و دانش را بعنوان يكي از سرمايه هاي اصلي قلمداد مي كنند. گذشته از حوزه هاي اقتصادي، مديريت دانش اكنون بعنوان راه حلي جديد و مؤثر در امر تعالي سازمانها (در مقياس بين المللي) پذيرفته شده است و گروه هاي مختلفي مدعي پياده سازي آن هستند. اين گروه ها شامل مديران منابع انساني (از اين ديدگاه كه منابع انساني سرمايه هاي فكري هستند)، متخصصين فناوري اطلاعات (از ديدگاه ايجاد زيرساختهاي نرم افزاري و سخت افزاري حمايتي براي مديريت دانش) و كتابداران و متخصصين اطلاع رساني (از اين نظر كه كاركردهاي گردآوري، سازماندهي و اشاعه دانش را بر عهده دارند) مي شود.

تصور اينكه هر يك از اين گروه ها به تنهايي مي توانند اين امر را بر عهده بگيرند بسيار سطحي نگرانه است و در واقع اجماع هر سه لازم است. به عقيده من اكنون زمان مناسب آن است كه ما ادعاي مديريت اطلاعات و دانش سازمانها را داشته باشيم و صرفا مديريت دانش را در قاب كتابخانه محصور نكنيم. در واقع ما اين توانايي را داريم كه منابع دانش سازمانها را بشناسيم، آنها را سازماندهي كنيم، ارتباط منطقي لازم بين آنها ايجاد كنيم، بر اساس استانداردهاي موجود ذخيره كنيم و در زمان نياز به مخاطب برسانيم. رهبري مديريت دانش در سازمانها از آن افرادي است كه دانش و كاركردهاي آن و راه حلهاي ذخيره و نگهداري آن را مي دانند. كافيست ما كمي افق انديشه هايمان را به دورها ببريم: ما با اطلاعات و دانش به هر شكل و در هر جا و هر زمان سر و كار داريم و مي توانيم آن را بر اساس جامعه هدف خود گردآوري كنيم، سازماندهي كنيم و دسترس پذير نماييم. پس فرصت حضور خود را از دست ندهيم. كافيست جهت گيري هماهنگي در خصوص مديريت دانش و نقش ما در آن انجام گيرد و پيشنهاد مي كنم اين امر با حمايت انجمن صورت پذيرد.

در پابان علت اينكه برداشتهاي مختلفي از مديريت دانش وجود دارد نگاه هاي مختلف به موضوع است كه همگي لازم اما كافي نيستند. و اين سبب نمي شود كه ما خود را دخيل در اين همايش و يا همايشهاي ديگر مانند آن نكنيم.

تغيير کليشه کتابخانه ها در عصر کنوني

Maryam — Thu, 08 Mar 2007 07:04:00 GMT

کتابخانه دانشگاه یک صندوق پیشنهادات دارد و هر از گاهی پیشنهادات و یا انتقادات واصله را بهمراه پاسخ رئیس کتابخانه روی تابلوی اعلانات میزنند.

امروز دیدم یکی از سروصدای موبایلها در کتابخانه انتقاد کرده و خواهش کرده که استفاده از موبایل در کتابخانه ممنوع شود. جواب رئیس کتابخانه این بود:

Students and staff are allowed to use moblile phones in designated areas of the library. The noise can be distracting but the days of quiet hushed libraries have ended. The mobile free area is in the area around the reference collection.

ظاهرا دیگر دوره تذکرهای ُهیس اینجا کتابخانه استُ به سر آمده است. با وابستگی مردم به تلفن همراه کتابخانه ها هم ناگزیر از همراهی با نیازهای مراجعان شده اند. البته در تمام کتابخانه های دانشگاه بخشی برای آنان که به سکوت و تمرکز نیاز دارند تعبیه شده و استفاده از موبایل در این بخشها ممنوع شده است.

یکی از آزاردهنده ترین قوانین در ورود به برخی از کتابخانه ها برای من این بود که باید کیفم را تحویل میدادم. جالب اینجا بود که همه جا هم تذکر میدادند مسئولیتی در قبال وسایل مراجعین ندارند. امیدوارم روزی راهکارهای کم آزاردهنده تری برای جلوگیری از سرقت منابع کتابخانه ها بکار گرفته شده و بردن کیف در همه کتابخانه ها آزاد شود.

نقل قولهايی از بزرگان

Maryam — Mon, 26 Feb 2007 05:41:00 GMT

اینجا جمله های کوتاه بسیار جالبی از تئوری پردازان معروفی مثل کارل ویگ، پیتر دراکر و ... در مورد دانش، مدیریت دانش، اشتراک دانش، نوآوری، سرمایه فکری، همکاری، تغییر، سازمان یادگیرنده نقل شده است که البته در متون هم خیلی به آنها استناد شده است. یک نمونه اش از مارگارت فولر این است:

شمع مردم را با دانش خود روشن کنید.

مدتی اين مثنوی تاخير شد

Maryam — Thu, 22 Feb 2007 05:26:00 GMT

مدتی از این دنیای مجازی بدور بودم. آخرهای تحصیلم است و مجبورم وبلاگ خوانی/نویسی را به حداقل برسانم. از همه دوستانی که اینجا آمدند و دست خالی برگشتند عذر میخواهم.

در کنفرانس بین المللی مدیریت فن آوری اطلاعات و توسعه شرکت کرده بودم. اشکالات اساسی در برنامه ریزی و برگزاری این کنفرانس در همه مراحل وجود داشت که به امید اصلاح، چند نمونه را که بشخصه با آن درگیر بودم مینوسم:

۱. در عنوان کنفرانس کلمه بین المللی قید شده است. از یک کنفرانس بین المللی انتظار میرود که دست کم وب سایتی دو زبانه (انگلیسی و فارسی) داشته باشد. صفحه خانه کنفرانس فقط به زبان فارسی است و فقط دو کلمه IT و management به انگلیسی هستند.

۲. مشکل دیگر کنفرانس ارتباط ضعیف یا بهتر است بگوییم عدم ارتباط با نویسندگان و مخاطبان کنفرانس بود. اینجانب بعنوان نویسنده هیچگونه ایمیلی در ارتباط با دریافت مقاله و یا پذیرش/عدم پذیرش آن از کنفرانس دریافت ننمودم و مجبور شدم چندین بار با دبیرخانه کنفرانس تماس بگیرم و هر بار با وعده می پرسیم و به شما ایمیل میزنیم مواجه شدم.

۳. دو هفته قبل از کنفرانس لیست مقاله هایی که در داوری اولیه انتخاب شده بودند درج شد. اما تا زمان برگزاری کنفرانس معلوم نبود که کدامیک از این مقاله ها بالاخره ارائه میشوند. یک هفته قبل از برگزاری کنفرانس و در پی تماسهای مکرر تلفنی معلوم شد که مقاله مشترک اینجانب و خانم حاضری فقط در فهرست مقالات چاپ خواهد شد و ارائه ای در کار نیست.

۴. بالاخره با شرکت حضوری در کنفرانس معلوم شد که مقاله های نهایی کدامها بوده اند. اما اگر الان هم که یکماه و نیمی از برگزاری کنفرانس گذشته در وب سایت کنفرانس نگاه کنید اثری از اسامی مقاله های ارائه شده نمی یابید. اگر اسم کنفرانس چیزی غیر از آی.تی بود شرمساری کمتری داشت.

مقایسه میکنم با کنفرانسی که تا چند ماه دیگر در ملبورن برگزار میشود. از چهار ماه قبل برنامه زمانبندی کنفرانس را ایمیل کرده اند و تا حالا بیش از ده ایمیل از سوی برگزار کنندگان کنفرانس دریافت کرده ام.

البته در ایران هم کنفرانسهایی با برنامه ریزی خیلی خوب برگزار میشود که کاش الگوی برگزارکنندگان دیگر سمینارها بشود. نمونه اش همایش سازماندهی اطلاعات است که تا چند روز دیگر برگزار میشود. اطلاع رسانی خیلی خوب و ارتباط نزدیک با مخاطبان و نویسندگان مقالات از ویژگیهای بارز این کنفرانس بود. از همان ابتدا نیز چکیده مقالات ارسال شده را هم روی وب سایشان گذاشته اند. باز هم گلی به جمال بچه های فعال کتابداری.

وبلاگ در دست ساخت!

Maryam — Sat, 06 Jan 2007 22:06:00 GMT

خواستم تغییری در تمپلیت بلاگ ایجاد کنم ولی ظاهرا بعلت ناقص بودن دانش اچ.تی.ام.ال موفق نشده ام. میخواستم صفحه زمینه سفید باشد. اگر بلدید لطفا راهنمایی بفرمائید.

فيض روح القدس

Maryam — Thu, 21 Dec 2006 22:44:00 GMT

بخاطر لطف بزرگی که رئیس دانشکده اخیرا به من داشتند (از پرداخت شهریه معافم کردند)تصمیم گرفتم یک هدیه ایرانی به ایشان بدهم و نوشته ای که چاشنی اش شعری فارسی باشد. از مغازه ایرانی، صنایع دستی اصفهان گرفتم . یکی از دوستان ایرانی که کتاب ترجمه اشعار حافظ را در منزل داشتند این بیت را پیشنهاد کردند برایشان بنویسم:

But if the Grace of the Holy Ghost desides once again to give aid,

others then will be able to make, whatever the Christ, here, made.

حتما متوجه شده اید که متن بالا ترجمه این بیت حافظ است:

فیض روح القدس ار باز مدد فرماید

دیگران هم بکنند آنچه مسیحا میکرد

از آنجا که این اتفاقات مقارن کریسمس بود خیلی شعر بجایی بود. جالب است بدانید که ترجمه بالا اثر پل اسمیت شاعر استرالیایی عاشق حافظ است. داستان عشق ایشان به حافظ را در http://www.hafizofshiraz.com بخوانید. ارتباط معنوی که اسمیت با حافظ برقرار کرده- حافظ به خوابش می آمده- باعث شده که ایشان بدون دانستن زبان فارسی و فقط از طریق خواندن ترجمه های مختلف اشعار حافظ، دیوان اشعار حافظ را ترجمه کنند. پل اسمیت آرزو داشته که بیاید شیراز و مثل اینکه به آرزویش رسیده. یادم است استاد آذرنگ از زبان یکی از مترجمان اشعار حافظ -اسمشان یادم نیست- میگفتند عصاره تمام اشعار ناب جهان غزلهای حافظ است.

ريشه يابی معضلات کتابخانه های عمومی ايران

Maryam — Thu, 21 Dec 2006 06:59:00 GMT

قصد دارم تا به برخی از مسائلی که کتابخانه های عمومی ایران را با رکود مراجعه نموده است بپردازم. البته نوشته من بر اساس هیچ تحقیق و بررسی علمی نیست و فقط از زبان یک مراجع دائم کتابخانه های عمومی است. یکی از اساسی ترین مشکلات کتابخانه های عمومی نیروی انسانی غیرمتخصص است. یادم می آید زمانی در کرج از ۱۱۲ نیروی انسانی کتابخانه های عمومی فقط دو نفرشان تحصیلکرده کتابداری بودند. از جنبه های فنی قضیه یعنی سازماندهی منابع که بگذریم فقط همان تفاوت دیدگاهی که یک تحصیلکرده کتابداری با غیرکتابدار دارد کافیست تا به یکی از علل مهم ناکارآمدی کتابخانه های عمومی پی ببریم. کسی که کتابداری خوانده کتابداری را فراتر از شغل می بیند. از نگاه او کتابداری یعنی کمک به ارتقای فرهنگی جامعه و برای همین او به دسترسی می اندیشد نه مالکیت. میداند کتاب و سایر منابع اطلاعاتی برای استفاده اند. به قیمت جلوگیری از سرقت یا پاره کردن منابع نباید دسترسی به آنها را محدود کرد. او شیوه های جذب مراجعان کتابخانه را میداند و بقول استاد علی بیگ سعی میکند حتی شخصی را که برای پرسیدن آدرسی به کتابخانه مراجعه کرده به یک مراجع دائم کتابخانه تبدیل کند. البته منظور این نیست که غیرتحصیلکردگان کتابداری لزوما ضد مراجعه کننده اند ولی تجربه شخصی من نشان داده که متاسفانه قریب به اکثریت کتابداران کتابخانه های عمومی فاقد تفکر کتابداری اند و برخوردشان جاذبه ای برای استفاده از کتابخانه ایجاد نمیکند . چرا باید کتابخانه های عمومی ما کارکردی در حد مکانی برای مطالعه کنکوریها داشته باشند و نه بیشتر؟

در پست بعدی به یکی دیگر از علل رکود کتابخانه های عمومی ایران یعنی بی توجهی به نیازهای مخاطبان کتابخانه ها اشاره خواهم نمود.

راز بقا: آموزش مادام العمر

Maryam — Thu, 21 Dec 2006 06:23:00 GMT

چارلز داروین مینویسد:

آنها که بقا می یابند نه قویترین و نه باهوشترینند بلکه آنهایی هستند که به بهترین نحو به تغییرات عکس العمل نشان میدهند.

همکاری داشتم که با اینکه ۵۰ سال هم نداشت همیشه میگفت من حتی بلد نیستم فیلم توی ویدئو بگذارم و باید از بچه هایم بخواهم اینکار را بکنند.

ایشان واقعا هم از تکنولوژی هراس داشتند و حاضر بودند زحمت بیشتری به خودشان بدهند اما به فکر راههای بهتر انجام کار نباشند و معلوم است که علیرغم سختکوش بودن، هیچ پیشرفت فردی در کارشان نداشتند.

در مقاله ای که اخیرا خوانده ام گفته شده که کتابخانه ها باید به نیازهای سه نسل متفاوت که دانش تکنولوژیکی متفاوتی دارند توجه کنند:

۱. متولدان ۱۹۴۶-۱۹۶۴ که به بی بی بومرز (انفجار جمعیت بعد از جنگ جهانی دوم) معروفند.

۲. متولدان ۱۹۶۵-۱۹۸۰

۳. افرادی که بعد از سال ۱۹۸۰متولد شده اند. عنوانی که به این گروه داده شده digital natives است. یعنی افرادی که در عصر گسترش کامپیوتر و اینترنت و بازهای ویدئویی و غیره متولد شده اند.

به گروه یک و دو عنوان digital immigrants داده شده. یعنی آنهایی که باید از دنیای سنتی به دنیای تکنولوژی مهاجرت کنند و مسلم است که مثل همه مهاجران برخی بهتر از برخی دیگر با محیط جدید خود را وفق میدهند. مثال جالبی که نویسنده ذکر کرده اینست که وقتی افراد بزرگسال به یک کشور خارجی مهاجرت میکنند حتی وقتی که به زبان کشور دوم بسیار هم مسلط میشوند از لهجه شان میشود فهمید که خارجی اند. این مهاجران تکنولوژی هم ناخودآگاه به دنیای سنتی گریز میزنند. مثلا بجای یافتن اطلاعات در اینترنت به منابع چاپی مراجعه میکنند.

یا مثل همکار دیگری که با وجود فهرست کامپیوتری کتابخانه، کلی وقت صرف جستجوی برگه دان میکرد.

نقش کتابخانه ها کمک به نهادینه کردن آموزش مادام العمر برای تمام آحاد جامعه است تا پروسه مهاجرت به دنیای تکنولوژی را بخوبی طی کنند.

ماخذ:

1. Williamson, V., Surviving change and growing the profession together. Library Management, 2006. 27(8): p. 548-561.

بهشت گمشده در کتابخانه های ايران

Maryam — Sat, 16 Dec 2006 22:40:00 GMT

بورخس میگوید: من همیشه تصور میکنم بهشت، نوعی کتابخانه خواهد بود.

بنظر شما اگر بورخس از کتابخانه های عمومی ایران بازدید میکرد نیز همین تصور را پیدا میکرد؟

مقایسه کتابخانه های عمومی ایران با استرالیا فقط آهی از حسرت بجای میگذارد. دیدن کتابداران پر جنب و جوش و لبخند بر لب و مهربان دیگر برایم عادی شده است.

از هر چه بخواهی در کتابخانه یافت میشود. انواع و اقسام سی دی های موسیقی، فیلمهای سینمایی، کتابهایی با فونت درشت مخصوص سالمندان و کم بیناها، کتابهای گویا- روی نوار کاست- برای نابینایان و بی سوادان، بخشی مخصوص منابع آموزش زبان انگلیسی، بخش کودکان با انواع و اقسام کتاب و منابع دیداری و شنیداری، بخش نوجوانان، رمانهای جیبی و ....

واقعا برای هر سلیقه و نیازی تمهیدی اندیشیده اند که هیچکس دست خالی از کتابخانه برنگردد. با توجه به جامعه مهاجرپذیر استرالیا، کتابهایی به زبانهای مختلف نیز در کتابخانه گنجانده اند تا جوابگوی نیازهای چینی ها- عرب زبانها- ایتالیایی ها و یونانی ها و ...هم باشند.

البته رفتار کتابداران و تکریم ارباب رجوع خودش عامل مهمتری برای جذب افراد و استفاده از منابع موجود است. کافی است سوالی از کتابداران بپرسید. منابع مختلف را برای پرسش شما جستجو میکنند. به اینور و آنور زنگ میزنند. اینترنت را کاوش میکنند و نهایت سعی شان را میکنند تا به شما راهنمایی کنند. البته اینجا هر کجا بروید به ارباب رجوع احترام میگذارند. در سازمانها و مراکز انتفاعی که هدفشان سود مالی است خوش برخوردی ممکن است توجیهش جذب مشتری برای سود بیشتر باشد. در کتابخانه ها نگرش اینست که ارتقای فرهنگی و آموزش جامعه بطور غیرمستقیم جامعه را سود میرساند.

در بخش کودکان دیدن نوپاهای کمتر از یکسال که خود از قفسه کتاب برمیدارند و جابجا میکنند خیلی جالبست. هر هفته برای بچه ها برنامه های قصه گویی و آواز خوانی دارند. گاهی نویسنده ها را دعوت میکنند تا برای بچه ها صحبت کنند.

استفاده از فهرست کامپیوتری کتابخانه بسیار آسان است. فهرست کل کتابخانه های عمومی منطقه را میتوانید همزمان کاوش کنید و اگر منبع موردنظرتان در کتابخانه های دیگر موجود بود میتوانید سفارش دهید برایتان به کتابخانه محل خودتان بیاورند. جالب است که کنار کامپیوترهایی که مخصوص سرچ کاتالوگ کتابخانه است کلی کاغذ یادداشت و خودکار گذاشته اند و نوشته اند که اشکالی ندارد اگر خودکار را برای خودتان نگهدارید.

از امکانات دیگر کتابخانه های عمومی در اختیار گذاشتن اینترنت بصورت رایگان و خدمات فتوکپی و پرینت است. برای سالمندان آموزش رایگان اینترنت و ایمیل دارند.

در تمام طول سال تورهای آشنایی با کتابخانه برقرار است و هر وقت بخواهید میتوانید وقت بگیرید تا با دنیایی از خدمات و منابع کتابخانه آشنا شوید.

عضویت در کتابخانه رایگان است. برای عضویت عکس و فتوکپی شناسنامه نمیخواهند. کافیست مدرکی که آدرستان را تایید کند ارائه دهید و یک فرم پر کنید تا به عضویت کتابخانه در آیید.

جایگاهی خارج از کتابخانه برای عودت منابع قرار داده اند و برای همین حتی در ساعاتی که کتابخانه تعطیل است میتوان کتابها را برگرداند.

با هر کارت عضویت میتوان سی کتاب یا سایر منابع کتابخانه را به امانت برد.

کتابخانه های دانشگاهی ایران خوشبختانه روند رو به رشدی دارند ولی کتابخانه های عمومی واقعا به یک تحول اساسی نیاز دارند. کاش یک جهاد فرهنگی برای احیای کتابخانه های عمومی ایران ایجاد میشد.