فيض روح القدس
بخاطر لطف بزرگی که رئیس دانشکده اخیرا به من داشتند (از پرداخت شهریه معافم کردند)تصمیم گرفتم یک هدیه ایرانی به ایشان بدهم و نوشته ای که چاشنی اش شعری فارسی باشد. از مغازه ایرانی، صنایع دستی اصفهان گرفتم . یکی از دوستان ایرانی که کتاب ترجمه اشعار حافظ را در منزل داشتند این بیت را پیشنهاد کردند برایشان بنویسم:
But if the Grace of the Holy Ghost desides once again to give aid,
others then will be able to make, whatever the Christ, here, made.
حتما متوجه شده اید که متن بالا ترجمه این بیت حافظ است:
فیض روح القدس ار باز مدد فرماید
دیگران هم بکنند آنچه مسیحا میکرد
از آنجا که این اتفاقات مقارن کریسمس بود خیلی شعر بجایی بود. جالب است بدانید که ترجمه بالا اثر پل اسمیت شاعر استرالیایی عاشق حافظ است. داستان عشق ایشان به حافظ را در http://www.hafizofshiraz.com بخوانید. ارتباط معنوی که اسمیت با حافظ برقرار کرده- حافظ به خوابش می آمده- باعث شده که ایشان بدون دانستن زبان فارسی و فقط از طریق خواندن ترجمه های مختلف اشعار حافظ، دیوان اشعار حافظ را ترجمه کنند. پل اسمیت آرزو داشته که بیاید شیراز و مثل اینکه به آرزویش رسیده. یادم است استاد آذرنگ از زبان یکی از مترجمان اشعار حافظ -اسمشان یادم نیست- میگفتند عصاره تمام اشعار ناب جهان غزلهای حافظ است.
ريشه يابی معضلات کتابخانه های عمومی ايران
قصد دارم تا به برخی از مسائلی که کتابخانه های عمومی ایران را با رکود مراجعه نموده است بپردازم. البته نوشته من بر اساس هیچ تحقیق و بررسی علمی نیست و فقط از زبان یک مراجع دائم کتابخانه های عمومی است. یکی از اساسی ترین مشکلات کتابخانه های عمومی نیروی انسانی غیرمتخصص است. یادم می آید زمانی در کرج از ۱۱۲ نیروی انسانی کتابخانه های عمومی فقط دو نفرشان تحصیلکرده کتابداری بودند. از جنبه های فنی قضیه یعنی سازماندهی منابع که بگذریم فقط همان تفاوت دیدگاهی که یک تحصیلکرده کتابداری با غیرکتابدار دارد کافیست تا به یکی از علل مهم ناکارآمدی کتابخانه های عمومی پی ببریم. کسی که کتابداری خوانده کتابداری را فراتر از شغل می بیند. از نگاه او کتابداری یعنی کمک به ارتقای فرهنگی جامعه و برای همین او به دسترسی می اندیشد نه مالکیت. میداند کتاب و سایر منابع اطلاعاتی برای استفاده اند. به قیمت جلوگیری از سرقت یا پاره کردن منابع نباید دسترسی به آنها را محدود کرد. او شیوه های جذب مراجعان کتابخانه را میداند و بقول استاد علی بیگ سعی میکند حتی شخصی را که برای پرسیدن آدرسی به کتابخانه مراجعه کرده به یک مراجع دائم کتابخانه تبدیل کند. البته منظور این نیست که غیرتحصیلکردگان کتابداری لزوما ضد مراجعه کننده اند ولی تجربه شخصی من نشان داده که متاسفانه قریب به اکثریت کتابداران کتابخانه های عمومی فاقد تفکر کتابداری اند و برخوردشان جاذبه ای برای استفاده از کتابخانه ایجاد نمیکند . چرا باید کتابخانه های عمومی ما کارکردی در حد مکانی برای مطالعه کنکوریها داشته باشند و نه بیشتر؟
در پست بعدی به یکی دیگر از علل رکود کتابخانه های عمومی ایران یعنی بی توجهی به نیازهای مخاطبان کتابخانه ها اشاره خواهم نمود.
راز بقا: آموزش مادام العمر
چارلز داروین مینویسد:
آنها که بقا می یابند نه قویترین و نه باهوشترینند بلکه آنهایی هستند که به بهترین نحو به تغییرات عکس العمل نشان میدهند.
همکاری داشتم که با اینکه ۵۰ سال هم نداشت همیشه میگفت من حتی بلد نیستم فیلم توی ویدئو بگذارم و باید از بچه هایم بخواهم اینکار را بکنند.
ایشان واقعا هم از تکنولوژی هراس داشتند و حاضر بودند زحمت بیشتری به خودشان بدهند اما به فکر راههای بهتر انجام کار نباشند و معلوم است که علیرغم سختکوش بودن، هیچ پیشرفت فردی در کارشان نداشتند.
در مقاله ای که اخیرا خوانده ام گفته شده که کتابخانه ها باید به نیازهای سه نسل متفاوت که دانش تکنولوژیکی متفاوتی دارند توجه کنند:
۱. متولدان ۱۹۴۶-۱۹۶۴ که به بی بی بومرز (انفجار جمعیت بعد از جنگ جهانی دوم) معروفند.
۲. متولدان ۱۹۶۵-۱۹۸۰
۳. افرادی که بعد از سال ۱۹۸۰متولد شده اند. عنوانی که به این گروه داده شده digital natives است. یعنی افرادی که در عصر گسترش کامپیوتر و اینترنت و بازهای ویدئویی و غیره متولد شده اند.
به گروه یک و دو عنوان digital immigrants داده شده. یعنی آنهایی که باید از دنیای سنتی به دنیای تکنولوژی مهاجرت کنند و مسلم است که مثل همه مهاجران برخی بهتر از برخی دیگر با محیط جدید خود را وفق میدهند. مثال جالبی که نویسنده ذکر کرده اینست که وقتی افراد بزرگسال به یک کشور خارجی مهاجرت میکنند حتی وقتی که به زبان کشور دوم بسیار هم مسلط میشوند از لهجه شان میشود فهمید که خارجی اند. این مهاجران تکنولوژی هم ناخودآگاه به دنیای سنتی گریز میزنند. مثلا بجای یافتن اطلاعات در اینترنت به منابع چاپی مراجعه میکنند.
یا مثل همکار دیگری که با وجود فهرست کامپیوتری کتابخانه، کلی وقت صرف جستجوی برگه دان میکرد.
نقش کتابخانه ها کمک به نهادینه کردن آموزش مادام العمر برای تمام آحاد جامعه است تا پروسه مهاجرت به دنیای تکنولوژی را بخوبی طی کنند.
ماخذ:
1. Williamson, V., Surviving change and growing the profession together. Library Management, 2006. 27(8): p. 548-561.
بهشت گمشده در کتابخانه های ايران
بورخس میگوید: من همیشه تصور میکنم بهشت، نوعی کتابخانه خواهد بود.
بنظر شما اگر بورخس از کتابخانه های عمومی ایران بازدید میکرد نیز همین تصور را پیدا میکرد؟
مقایسه کتابخانه های عمومی ایران با استرالیا فقط آهی از حسرت بجای میگذارد. دیدن کتابداران پر جنب و جوش و لبخند بر لب و مهربان دیگر برایم عادی شده است.
از هر چه بخواهی در کتابخانه یافت میشود. انواع و اقسام سی دی های موسیقی، فیلمهای سینمایی، کتابهایی با فونت درشت مخصوص سالمندان و کم بیناها، کتابهای گویا- روی نوار کاست- برای نابینایان و بی سوادان، بخشی مخصوص منابع آموزش زبان انگلیسی، بخش کودکان با انواع و اقسام کتاب و منابع دیداری و شنیداری، بخش نوجوانان، رمانهای جیبی و ....
واقعا برای هر سلیقه و نیازی تمهیدی اندیشیده اند که هیچکس دست خالی از کتابخانه برنگردد. با توجه به جامعه مهاجرپذیر استرالیا، کتابهایی به زبانهای مختلف نیز در کتابخانه گنجانده اند تا جوابگوی نیازهای چینی ها- عرب زبانها- ایتالیایی ها و یونانی ها و ...هم باشند.
البته رفتار کتابداران و تکریم ارباب رجوع خودش عامل مهمتری برای جذب افراد و استفاده از منابع موجود است. کافی است سوالی از کتابداران بپرسید. منابع مختلف را برای پرسش شما جستجو میکنند. به اینور و آنور زنگ میزنند. اینترنت را کاوش میکنند و نهایت سعی شان را میکنند تا به شما راهنمایی کنند. البته اینجا هر کجا بروید به ارباب رجوع احترام میگذارند. در سازمانها و مراکز انتفاعی که هدفشان سود مالی است خوش برخوردی ممکن است توجیهش جذب مشتری برای سود بیشتر باشد. در کتابخانه ها نگرش اینست که ارتقای فرهنگی و آموزش جامعه بطور غیرمستقیم جامعه را سود میرساند.
در بخش کودکان دیدن نوپاهای کمتر از یکسال که خود از قفسه کتاب برمیدارند و جابجا میکنند خیلی جالبست. هر هفته برای بچه ها برنامه های قصه گویی و آواز خوانی دارند. گاهی نویسنده ها را دعوت میکنند تا برای بچه ها صحبت کنند.
استفاده از فهرست کامپیوتری کتابخانه بسیار آسان است. فهرست کل کتابخانه های عمومی منطقه را میتوانید همزمان کاوش کنید و اگر منبع موردنظرتان در کتابخانه های دیگر موجود بود میتوانید سفارش دهید برایتان به کتابخانه محل خودتان بیاورند. جالب است که کنار کامپیوترهایی که مخصوص سرچ کاتالوگ کتابخانه است کلی کاغذ یادداشت و خودکار گذاشته اند و نوشته اند که اشکالی ندارد اگر خودکار را برای خودتان نگهدارید.
از امکانات دیگر کتابخانه های عمومی در اختیار گذاشتن اینترنت بصورت رایگان و خدمات فتوکپی و پرینت است. برای سالمندان آموزش رایگان اینترنت و ایمیل دارند.
در تمام طول سال تورهای آشنایی با کتابخانه برقرار است و هر وقت بخواهید میتوانید وقت بگیرید تا با دنیایی از خدمات و منابع کتابخانه آشنا شوید.
عضویت در کتابخانه رایگان است. برای عضویت عکس و فتوکپی شناسنامه نمیخواهند. کافیست مدرکی که آدرستان را تایید کند ارائه دهید و یک فرم پر کنید تا به عضویت کتابخانه در آیید.
جایگاهی خارج از کتابخانه برای عودت منابع قرار داده اند و برای همین حتی در ساعاتی که کتابخانه تعطیل است میتوان کتابها را برگرداند.
با هر کارت عضویت میتوان سی کتاب یا سایر منابع کتابخانه را به امانت برد.
کتابخانه های دانشگاهی ایران خوشبختانه روند رو به رشدی دارند ولی کتابخانه های عمومی واقعا به یک تحول اساسی نیاز دارند. کاش یک جهاد فرهنگی برای احیای کتابخانه های عمومی ایران ایجاد میشد.
کريسمس و کتابخانه ها
کریسمس در استرالیا مصادف با تعطیلات تابستانی مدارس و دانشگاههاست. کتابخانه های عمومی برای این ایام برنامه ریزی مفصلی در جهت پر کردن اوقات فراغت شهروندان دارند. یکی از برنامه های امسالشان کلوب خواندن با هدف ترویج کتابخوانی است. در این برنامه به دانش آموزان فرمی داده میشود که اسم کتابهایی را که در این ایام میخوانند بنویسند. بابت هر سه کتابی که بخوانند به آنها یک جایزه میدهند و هر وقت تعداد کتابهایشان به نه تا رسید به آنها یک جایزه بزرگ میدهند. اینکه واقعا آنها کتابها را خوانده اند یا نه تفحص نمیشود و به اظهارات بچه ها اعتماد میکنند. یادم است وقتی دانش آموز دوره راهنمایی بودم مسئول کتابخانه کوچک مدرسه همیشه از ما میخواست که نتیجه کتابی را که خوانده ایم بنویسیم و همین برای من که عاشق کتاب و کتابخانه بودم یک عامل بازدارنده شده بود که بروم کتابخانه و کتاب بگیرم.
کتابخانه ها و رقبا
نتایج یک بررسی در سال ۲۰۰۳ نشان میدهد که :
- تعداد اعضای کتابخانه های عمومی ایالات متحده آمریکا ۵ برابر تعداد مشتریهای آمازون است.
- کتابخانه های ایالات متحده روزانه ۴ برابر آمازون منابع را به امانت میدهند.
- از هر شش نفر، یک نفر در دنیا عضو کتابخانه است.
- میزان حضور مردم در کتابخانه های عمومی آمریکا هر ساله ۵ برابر حضور آنها در بازیها و مسابقات ورزشی است.
- بیش از یک میلیون کتابخانه با ۱۶ بیلیون کتاب در سرتاسر دنیا وجود دارد.
- تقریبا ۶۹۰۰۰۰ کتابدار در سرتاسر دنیا وجود دارد.
ماخذ
Brindley, L., Re-defining the library. Library Hi Tech, 2006. 24(4): p. 484-495.
استانداردهای فهرست تحت وب کتابخانه در قرن ۲۱
لین بریندلی (۲۰۰۶) مینویسد:
برای افزایش رضایتمندی استفاده کنندگان کتابخانه، کاتالوگ کتابخانه باید تحت نسل دوم تکنولوژی اینترنت یعنی وب ۲ باشد. استانداردهای فعلی فهرست کتابخانه مثل مارک و z39.50
باید با تکنولوژی xml جایگزین شوند تا دسترسی به اطلاعات فهرست از طریق طیف وسیعی از خدمات وب قابل دسترسی باشد. اکنون گوگل و آمازون خدمات بمراتب بهتری نسبت به اپک کتابخانه ها ارائه میدهند.
ماخذ:
Brindley, L., Re-defining the library. Library Hi Tech, 2006. 24(4): p. 484-495.
خدمات فتوکپی و پرینت در خدمت استفاده بيشتر از منابع اطلاعاتی
یکی از اهداف مدیریت دانش در کتابخانه ها، استفاده بهینه از منابع اطلاعاتی موجود است تا هزینه های هنگفتی که صرف اشتراک و خرید منابع اطلاعاتی شده است سرمایه گذاری مرده به حساب نیاید. سهولت دسترسی به منابع، استفاده از آنها را افزایش میدهد. به همین دلیل دیجیتال سازی منابع بعنوان یکی از مهمترین گامهای مدیریت دانش در کتابخانه ها عنوان میشود. دیجیتال سازی امکان استفاده از منابع را فارغ از محدودیتهای زمانی و مکانی فراهم می آورد.
بنظر من، در کنار دیجیتال سازی، یکی از مسائلی که باید در کتابخانه های ما مورد توجه قرار گیرد ارائه خدمات فتوکپی و پرینت بهینه و ارزان است تا سهولت استفاده از منابع اطلاعاتی دوچندان شود. خواندن متون طولانی مثل مقالات از طریق مانیتور کامپیوتر معمولا آزار دهنده است و علاوه بر آن خیلی وقتها در مکانهایی که دسترسی به کامپیوتر نیست-بگذریم از آنهایی که لپ تاپ دارند- مثل مسیری که مثلا در مترو از منزل تا محل کار و بالعکس طی میشود-البته اگر صندلی خالی پیدا کرده باشید- وقت مناسبی برای مطالعه است و متون کاغذی راحتتر از هر شکل دیگری خوانده میشوند.
یادم به مسئول زیراکس همیشه اخموی دانشکده افتاد که برای زیراکس یک جزوه درسی کلی باید منتش را میکشیدیم.
البته کاغذ در کشور ما یک کالای وارداتی و گران است اما اگر فرهنگ بازیافت را نهادینه کنیم میتوان تا حدی معضل کاغذ را کاهش داد.
